Inzicht

Inzicht is niet alleen een mooie titel voor een tijdschrift, het is ook een woord met een diepe betekenis, dat wil zeggen een woord dat gewoonlijk gebruikt wordt om er een niet-oppervlakkig, een dieper soort zien of begrijpen mee aan te duiden.
Maar wat is hier diep en wat oppervlakkig? Laat ik een voorbeeld geven. Wie de regels van het schaakspel leert kan schaken, daar is geen speld tussen te krijgen. Toch is zijn of haar kennis van het schaakspel oppervlakkig, het is kennis van de buitenkant. Niks mis mee, maar... buitenkant. Voor geoefende en werkelijk goede schakers zijn de regels van het spel niet meer dan de begrenzing van een wereld, de lijnen van een voetbalveld. Zij zien en begrijpen wat zich binnen die wereld afspeelt. Ze zien de samenhangen, de harmonie tussen de schaakstukken onderling en de disharmonie die optreedt als er ergens een slechte zet wordt gedaan.
Dit is geen kennis die in concepten te vangen is, of, als je het toch probeert, op zijn best in vuistregels, die misschien hun nut hebben, maar uiteindelijk altijd om zullen vallen onder de overbelasting van uitzonderingen die ze noodzakelijkerwijs met zich mee moeten zeulen. Het is kennis uit ervaring, directe kennis die geen concepten nodig heeft, kennis die in feite juist de bron is waaruit concepten kunnen ontstaan.
En dit geldt niet alleen voor het schaakspel, maar voor alles, ook voor zulke hoog in de hemel hangende dingen als de zin van het leven, het mysterie van het bestaan of het lijden van de mensheid. Werkelijke kennis is directe kennis, is eigenlijk helemaal geen kennis meer, maar 'ervaring van', is datgene wat aan iedere vorm van conceptvorming voorafgaat. Het is 'dit', het is 'nu', het is het einde van de zoektocht, want het is datgene wat er altijd is, datgene waaraan het nooit ontbreekt, maar wat toch altijd gezocht wordt. Inzicht is zien dat dit het is zonder te zien dat dit het is, geheel en al conceptloos. Ik kan op die plaats niet bestaan, want ik ben nog niet geboren en zal daar ook nooit geboren worden en ook niet sterven. Ik begrijp dit ook helemaal niet. Inzicht is, anders dan de meer oppervlakkige kennis die zich voedt met concepten, altijd direct en er zijn geen woorden voor.
Wat ik in deze 396 woorden toch maar mooi even heb verwoord. Wat u?

Gepubliceerd als gastcolumn in InZicht jrg 18, nr.1, februari 2016



Terug